Tháng 5/2025 vừa qua, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh Quảng Ngãi được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum. Đây là công trình có vai trò đáng chú ý trong việc tăng cường liên kết Đông - Tây, đưa khu vực ven biển miền Trung kết nối trực tiếp hơn với không gian kinh tế Tây Nguyên.

Theo phương án nghiên cứu, toàn tuyến có tổng mức đầu tư dự kiến hơn 44.000 tỷ đồng, được chia thành hai đoạn chính. Đoạn Quảng Ngãi - Măng Đen dài khoảng 82km, bắt đầu từ khu vực kết nối với cao tốc Bắc - Nam phía Đông tại xã Nguyễn Nghiêm và kết thúc tại xã Măng Đen.

Đoạn tuyến này được định hướng xây dựng với quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, nền đường rộng khoảng 22 đến 24m, tốc độ thiết kế từ 80 đến 100km/h. Tổng vốn đầu tư sơ bộ khoảng 25.100 tỷ đồng và dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2025 đến 2029.

Cao tốc Măng Đen - Quảng Ngãi sẽ thay đổi bộ mặt khu vực.

Phần còn lại là đoạn Măng Đen - Đắk Hà dài khoảng 54km, dự kiến cần khoảng 18.900 tỷ đồng và được nghiên cứu triển khai trong giai đoạn 2026 đến 2030. Khi hai phân đoạn được hoàn thiện, một trục giao thông mới xuyên qua khu vực sẽ được hình thành, tạo điều kiện gia tăng khả năng lưu thông giữa duyên hải miền Trung và Tây Nguyên.

Một trong những điểm được quan tâm nhất của dự án là tác động đối với Măng Đen. Trong những năm gần đây, địa danh này ngày càng được biết đến nhờ khí hậu mát mẻ, hệ sinh thái tự nhiên và định hướng phát triển theo mô hình đô thị sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng.

Tuy nhiên, một hạn chế lớn vẫn nằm ở khả năng tiếp cận. Các tuyến đường hiện hữu còn nhiều đoạn nhỏ, quanh co, có đèo dốc và khiến thời gian di chuyển kéo dài. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút khách du lịch cũng như quá trình đưa dòng vốn đầu tư vào khu vực.

Cao tốc Quảng Ngãi - Kontum ( ảnh minh họa ).

Kinh nghiệm tại một số điểm du lịch miền núi cho thấy hạ tầng giao thông thường đóng vai trò như chất xúc tác đối với tốc độ phát triển. Khi thời gian di chuyển được rút ngắn, một điểm đến vốn chỉ phù hợp với nhóm khách có nhu cầu nghỉ dưỡng dài ngày có thể mở rộng sang nhóm khách cuối tuần, khách gia đình và khách du lịch ngắn ngày.

Với Măng Đen, tác động này còn có thể lan sang bất động sản nghỉ dưỡng, dịch vụ lưu trú, thương mại, ẩm thực và các loại hình trải nghiệm gắn với thiên nhiên.

Giá trị của cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum không nên chỉ được nhìn dưới góc độ rút ngắn thời gian đi lại. Khi hoàn thành, tuyến đường còn có khả năng tái cấu trúc dòng vận chuyển hàng hóa giữa Tây Nguyên và khu vực duyên hải.

Hiện nay, kết nối từ miền Trung lên Tây Nguyên chủ yếu dựa vào Quốc lộ 14, qua khu vực đèo Lò Xo, hoặc Quốc lộ 19 theo hướng Bình Định - Gia Lai. Những tuyến này vẫn tồn tại hạn chế về chiều dài hành trình, địa hình đèo dốc, lưu lượng phương tiện và chi phí vận tải.

Các tuyến cao quốc là vô cùng quan trọng với Măng Đen nói riêng và Quảng Ngãi nói chung.

Một tuyến cao tốc mới từ Quảng Ngãi lên Măng Đen rồi tiếp tục kết nối về Đắk Hà sẽ bổ sung thêm một lựa chọn giao thông có năng lực khai thác lớn hơn. Không gian kết nối từ Quảng Ngãi, Đà Nẵng và các tỉnh ven biển đến Măng Đen, Kon Tum và xa hơn về phía Tây Nguyên vì vậy có thể được mở rộng đáng kể.

Đặc biệt, Quảng Ngãi có lợi thế về hệ thống cảng biển và các trung tâm kinh tế ven biển. Nếu tuyến cao tốc được kết nối đồng bộ với hành lang kinh tế Đông - Tây, hàng hóa từ Tây Nguyên và Lào có thêm cơ hội tiếp cận nhanh hơn với hệ thống cảng biển miền Trung.

Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu phát triển các trung tâm logistics và cảng cạn ICD tại Tây Nguyên. Hàng hóa có thể được tập kết, đóng gói và hoàn thiện thủ tục cần thiết ngay gần khu vực sản xuất trước khi vận chuyển xuống cảng biển, qua đó giảm bớt các chi phí trung gian.

Một hướng phát triển đáng chú ý khác là sự kết hợp giữa không gian công nghiệp ven biển với hệ sinh thái rừng và đô thị sinh thái ở khu vực cao nguyên.

Trong bối cảnh kinh tế xanh và giảm phát thải ngày càng được chú trọng, sự liên kết giữa hai vùng có thể tạo ra chuỗi giá trị bổ trợ. Các đô thị và khu công nghiệp ven biển có nhu cầu chuyển đổi xanh, trong khi khu vực rừng Tây Nguyên sở hữu lợi thế về hấp thụ carbon, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển những mô hình kinh tế dựa trên tài nguyên tự nhiên theo hướng bền vững.

Từ góc nhìn này, cao tốc không đơn thuần là một công trình giao thông. Nó có thể trở thành nền tảng để kết nối các ngành kinh tế vốn trước đây phát triển tương đối tách biệt.

Dù vậy, một tuyến cao tốc chỉ tạo ra “cửa mở” chứ không tự động biến tiềm năng thành giá trị thực tế. Sau khi giao thông được cải thiện, Măng Đen vẫn cần một hệ thống phát triển đồng bộ gồm giáo dục, y tế, văn hóa, dịch vụ, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Một số đề xuất cho rằng Măng Đen có thể hướng tới việc hình thành các cơ sở giáo dục đại học, trung tâm nghiên cứu và phát triển, không gian đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khí hậu, giảm phát thải và kinh tế xanh.

Với điều kiện khí hậu tương đối ôn hòa cùng cảnh quan tự nhiên đặc trưng, Măng Đen có thể mở rộng từ một điểm du lịch nghỉ dưỡng thành nơi thu hút chuyên gia, lao động chất lượng cao và các hoạt động nghiên cứu dài hạn.

Điều quan trọng là quá trình phát triển phải được đặt trong một quy hoạch tổng thể, bảo đảm hạ tầng mới không làm mất đi lợi thế tự nhiên vốn tạo nên sức hút của Măng Đen.

Điểm đáng chú ý nhất của cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum nằm ở hiệu ứng lan tỏa. Khi giao thông thuận lợi hơn, khoảng cách địa lý được thu hẹp, khách du lịch có thêm lựa chọn hành trình, hàng hóa có thêm tuyến vận chuyển và doanh nghiệp có thêm lý do để nghiên cứu đầu tư.

Đối với Măng Đen, giao thông có thể chính là mảnh ghép còn thiếu để biến lợi thế khí hậu, cảnh quan và định hướng đô thị sinh thái thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh hơn.

Nếu dự án được triển khai với tiến độ phù hợp, lựa chọn phương án đầu tư hiệu quả và đồng bộ với các công trình hạ tầng khác, cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum có thể tạo ra bước chuyển đáng kể cho không gian kinh tế phía Tây Quảng Ngãi và khu vực Măng Đen.

Khi đó, giá trị của tuyến đường không chỉ nằm ở số kilomet được rút ngắn, mà nằm ở lượng cơ hội kinh tế mới được mở ra sau mỗi kilomet hạ tầng hoàn thành.